سيد محمد جواد ذهنى تهرانى

185

توضيح المباني في شرح مختصر المعاني (فارسى)

از روى جهل و نادانى مرتكب ميشده ترك كرده و از تكرار آن اعراض نموده پس آلات و وسائل تكرار باطل و تعطيل گرديده است . پس زهير [ صبا ] را به جهتى از جهات مسير كه به منظور تحصيل حاجت به آن طرف حركت مىكنند همچون جهت حجّ و تجارت كه آن را طى كرده و بعد از قضاء حاجت آلات و وسائلى كه شخص را به آن مىرساند مهمل و معطّل مىگذارند تشبيه كرده و براى صبا افراس و رواحل را كه از لوام مسير است اثبات كرده . پس صبا از [ صبوه ] به معناى ميل به جهل و جوانى مىباشد . شارح گويد : مثال ديگر براى استعاره بالكنايه و تخييليّه قول زهير است ، وى مىگويد : صحا القلب عن سلمى و اقصر باطله * و عرّى افراس الصّبا و رواحله يعنى : دل از محبّت سلمى خالى شد و ميلش به او كوتاه و كم گرديد و اسبهاى كودكى و نادانى و شترهاى سوارى آن برهنه و عريان شدند . كلمه [ صحا ] يعنى خالى شد و مرتفع گرديد ، شاعر آن را مجازا باينمعنا استعمال كرده است چه آنكه معناى حقيقى [ صحا ] از [ صحو ] خلاف كسر مىباشد . و امّا تفسير [ اقصر باطله ] : عبارت [ اقصر عن الشّئ ] را زمانى استعمال مىكنند كه شخص از آن چيز دل بكند يعنى تركش نموده و از ارتكابش امتناع بورزد ، بنابر اين معناى اقصر باطله امتنع باطله عنه و تركه بحاله مىباشد .